Leestijd: 7 min (read)

Gisteren las ik een bericht op Facebook dat ‘Barbie’, een ex-deelneemster van het banale TV programma “Oh, Oh, Cherso”, toch niet zou worden ‘gebruikt’ voor een commercial van de Belastingdienst. Ik wrijf me nog eens stevig in de ogen: de Belastingdienst?

Was die Samantha de J. (Barbie) begin dit jaar niet veroordeeld tot een taakstraf wegens geweldpleging? En dan zeggen ze doodleuk dat ze het ‘niet leuker’ kunnen maken ..

Kennelijk ondanks deze veroordeling koos de Belastingdienst toch voor die Barbie, omdat deze dame ‘een vriendin van het volk is’ en zij de ‘jongere middenlaag van de Nederlandse bevolking’ zou kunnen aanspreken. Op Nujij.nl stond de volgende reactie, die aardig samenvat wat anderen van deze verheven gedachte vinden:

“Dus de Belastingdienst denkt dat “het volk” bestaat uit Tokkies? Wat een enorme arrogantie van deze slome ambtenaren.”

Maar ‘gelukkig’ kwam het niet zover, meldt De Telegraaf. De Belastingdienst heeft de reclamedeal ingetrokken, omdat haar man vorige week nog opgepakt was op verdenking van het bezit van een automatisch vuurwapen en handel in verdovende middelen. Daar wil de Belastingdienst natuurlijk niet mee geassocieerd worden. Een geweldpleger is een prima voorbeeld voor onze jongeren, maar vuurwapens en drugs .. nee, dat is zèlfs voor de Belastingdienst iets tè leuk.

Afijn, ik besloot op het bericht op Facebook te reageren met:

“Door dit soort wanfiguren in reclame’s op te nemen, maak je asociaal gedrag de norm. Heel fout.”

Er volgde een nogal merkwaardige reactie:

“Korver heeft de waarheid in pacht? Ik vind zijn reactie nogal asociaal en onbehoorlijk. Hij noemt het “dit soort wanfiguren”. Ik vind dat lomp en belachelijk. Erger: intolerant en respectloos. Maar goed, ik heb altijd wel een mening over mensen met een uitgesproken mening.”

Nu bestaat het woord ‘wanfiguur’ niet (het is een contaminatie van wangedrag en randfiguur), maar het was niet toevallig gekozen. Als een rechter je veroordeelt voor geweldpleging en binnen een paar maanden krijg je een inval in huis, waar vuurwapens en drugs worden gevonden, dan toon je wangedrag en ben je een randfiguur.

Maar als je bovenstaande overtrokken reactie terugkrijgt op een feitelijk juiste typering, dan lijkt er iets behoorlijk mis met onze goede (conversatie) normen. Of ..

  • .. het moet zijn dat randfiguren het nieuwe centrum vormen. Daar is wat voor te vinden. Zo was het ronduit bizar om Willem Holleeder voor studenten te zetten in Twan Huys’ College Tour. Wellicht was het motto: ‘Wij willen onze toekomstige leiders zo jong mogelijk leren oplichten en ontvoeren, en dan kiezen we natuurlijk voor een ervaringsexpert’;
  • of het moet zijn dat wangedrag de geldende norm wordt. Dat was me al eerder opgevallen en met name op Twitter. Conversaties rond thema’s als ‘Marrokaan’ of ‘pesten’ worden steevast overstemd door brulapen;
  • of het moet zijn dat een uitgesproken mening niet meer wordt geaccepteerd. Paul de Leeuw en recent nog Jan Bennink hadden beiden zo’n uitgesproken mening en moesten na een vloedgolf van scheldpartijen en bedreigingen met Twitter stoppen.

Wandeling door het bos

Vanmiddag liep ik door het bos. Het voorval van gisteren zette me aan het denken. Stel nou eens dat ik bewust wèl over de schreef ging. Zou ik dan worden gecorrigeerd door iemand uit mijn community? Ik besloot het erop te wagen en componeerde een foute grap over de Islam. Altijd een controversieel onderwerp. Bij terugkomst plaatste ik het op Facebook en op Twitter en verstuurde de mop naar wat bekenden via Whatsapp.

Na 6 uur had ik welgeteld één reactie van iemand in een management positie, die verklaarde dat de mop ‘wel over de grens ging’. Dat was het. Eén half-corrigerende reactie. Op ruim 23.000 Twitter volgers, 1100 Facebook vrienden en 10 Whatsapp contacten. Hoe kan dat nou? Is mijn reputatie zodanig dat ik ongeloofwaardig ben als wangedrager? Of ligt het antwoord dieper ..

Facebook dislikes

Als iemand iets post op Facebook, dan kun je aangeven dat je het ‘leuk’ vindt, maar niet dat je het ‘niet leuk’ vindt. Dit ‘liken’ is gebaseerd op de 6 Rules of Persuason van Robert Cialdini. Ik ga nu niet in op de psychologie achter het ‘liken’, maar de volgende reactie geeft een belangrijke reden waarom Facebook faalt in het corrigeren van wangedrag:

“.. we need a Facebook “hate” button. No social network can foster authenticity without a method of expressing anger.”

Omdat je niet kunt ‘disliken’ kun je ook je afkeer niet betuigen. Hoe kan het dat Facebook dit ‘disliken’ nooit heeft geïmplementeerd, terwijl het wel een onderdeel is van veel andere sociale media (Youtube, review-sites, etc.)?

Simpel, omdat het ‘liken’ de werking van het ‘getrapte’ beïnvloedingsmodel op Facebook maximaliseert. Heel in het kort: we zijn geneigd iets kleins snel leuk te vinden. Dat vormt voor de andere partij de opstap om kort daarop iets groters te vragen, wat we dan moeilijker kunnen weigeren. Goed voor de adverteerder, goed voor Facebook.

Dat kan allemaal zo zijn, maar het maakt het tegelijk véél moeilijker om te reageren op wangedrag. Door het ontbreken van een dislike-button moet je nu wel in woord reageren. En dat kan gemakkelijk escaleren, omdat we elkaar niet zien en daardoor de nuances missen. Natuurlijk kun je ook gewoon niet reageren, maar ervaring leert dat het uitblijven van reacties mensen juist aanzet om nog extremer en uitgesprokener te worden.

Twitter block

Op Twitter draait het niet in eerste instantie om conversaties – in tegenstelling tot wat sommigen denken. Het is bedoeld als een micro-blog. Het gebrekkige aan de opzet van Twitter komt al gauw boven drijven als je met meerdere mensen tegelijk wilt converseren. Wil je iedereen noemen in een reactie, dan is 3 wel het maximum aantal tweeps. Gebruik je een hashtag, dan kan het aantal toenemen, maar wordt het meer ‘gebrul voor de bühne’. Hoe dan ook, de mogelijkheden van inhoudelijke conversaties zijn zéér beperkt.

Als er op Twitter iemand een lopende conversatie wil verstoren, dan is daar weinig anders voor nodig dan het volgen van de geldende hashtag. Daarna kun je brullen wat je wilt. Natuurlijk zullen sommigen je blocken, maar dat voorkomt niet dat de conversatie ernstig verstoord kan raken. Hashtag-bashing is zelfs een veelgebruikte vorm om (politieke) tegenstanders dwars te zitten. We kunnen dus weinig tegen wangedrag ondernemen. Alleen hopen dat het beperkt blijft ..

Groepsgedrag

Al met al blijken de sociale media haar deelnemers weinig mogelijkheden te bieden om mensen, die wangedrag vertonen, te corrigeren. Maar, .. willen we eigenlijk wel ingrijpen? Twijfelachtig, want er bestaat zoiets als ‘groepconform gedrag’. We doen namelijk in hoge mate wat de groep doet. Angstig als we zijn om ‘uit de toon te vallen’ of ‘buiten de groep te worden gezet’. Want, stel nou dat een wangedrager de groepsleider is? Of een vriendje ervan? Durven we die confrontatie aan? De praktijk leert van niet. Net als we een hond laten verdrinken in de sloot, terwijl er een groep mensen omheen staat, zo laten we wangedragers hun ding doen. Zolang de groep niet reageert, doen we dat individueel ook niet.

Motie van afkeuring

Is dat het dan? Moeten we wangedragers maar gewoon hun ding laten doen. Moeten we onze ‘motie van afkeuring’ maar inslikken? Dat zou volgens mij het failliet van de social media betekenen.

We kunnen het volgens mij nog omdraaien. Door te beginnen jezelf (steeds opnieuw) te beloven respect voor de ander te tonen. Zie je op Twitter dat een mening van jou of een ander niet wordt gerespecteerd, reageer dan kort met #respect #please. Of als je iets leest op Facebook wat in jouw ogen niet deugt, reageer dan met de woorden ‘Dislike’. Anderen lezen dat en zo ontstaat het ‘gevoel’ dat er meer gelijkgestemden zijn. De groepswerking doet de rest.

Natuurlijk kun je iemand ontvolgen, maar ik ben van mening dat dat hetzelfde is als weglopen van een verdrinking. Je lost er niets mee op en grijpt ook niet de kans de ander iets te leren over wat jij en wij ‘normaal’ vinden.

Happy end

En als de Belastingdienst de volgende keer nou iets langer nadenkt voor ze een dergelijk fout signaal afgeven, dan eindigt ook dit verhaal met een .. ‘en ze leven nog lang en gelukkig’.

Note: overigens had de conversatie op Facebook makkelijk kunnen escaleren na zo’n reactie, maar zolang je respect hebt voor elkaar kun je er gewoon samen uitkomen. Dat gebeurde ook dit keer.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.